Lô-kang chiat, bāng tio̍h phai2-mi̍h-á

 May 1, 2026 chōe hûn chhut ji̍t

Lán Tâi-oân tó chi̍t ê hiong-tìn khiā kài pâi, ná lō͘-teng thiāu, lâng poàⁿ sin koân? Ū siá jī, góa khoàⁿ siá 元掌, keh-piah siá 鹽X。

Lán kap lâng saⁿ-iok berh chēr hér-chhia chiūⁿ pak kàu Tâi-pak ê khoán. M̄-kú, lán kha-chhiú bān-tūn, soah bē hù chhia khí-kiâⁿ ê sî-kan. Kàu ê sî, hér-chhia tú-hó chhut chhia-thâu, lán sim-lāi ut-lut, khí-kha lōng beh jiok, piⁿ-á koh ū lâng kó͘-bú kóng khah kín leh, pháng jiok ē tio̍h.

Jiok chi̍t-chām-á, hér-chhia thih-ki lō͘ m̄-sīr lâng kiâⁿ ê lō͘, lán khoàⁿ bē tio̍h ah. Lán bô sí sim, kè-sio̍k jiok. Khoàⁿ bē tio̍h chhia iáⁿ kah cháu ê hong-hiòng, lán mā m̄ kiaⁿ, lia̍h chi̍t ê ǹg pak ê hong-hiòng ti̍t-ti̍t chông.

Cháu tùi hiong-chng chir kan ê sió lō͘, chhân-hoāⁿ lō͘, lông-gia̍p sán-gia̍p tō-lō͘, khoe-po͘ lō͘, ná khoàⁿ kong-kéng, ná bī lō͘. Bé--á  soah cháu m̄ chai lō͘ khṳ̀, m̄-koh pá-ak óng-pak tō bô teh kiaⁿ-hiâⁿ, hiong-kông.

Saⁿ oat sì oat, kèng-jiân khoàⁿ tio̍h chi̍t phâng lâng, tiong-ng ū chi̍t lia̍t khah sêng ū kui-kí ê pâi lia̍t tūi, chhōa thâu--ê kèng-jiân sī Koa Bûn-tiat, lán bē-hù sa chhiú-ki-á chhoaih kā i hip siōng, sim-koaⁿ chia̍k--chi̍t-ē,ū-iáⁿ sī i. Hn̄g-hn̄g koh khoàⁿ tio̍h hit ê chhàu-su̍t-á N̂g Kok-chhiong. Chhiú-ki-á sa chhoaih, beh giâ koân hip siōng, soah hôe chi̍t-ē ná tiāⁿ khṳ̀. Chit sî khah-chiah-phiaⁿ āu-piah Ngô͘ Gî-soan kín óa lâi, kā góa kóng, "kám beh chòe-hé hip". Lán kā i ìn kóng," sí-ki ah, sí-ki ah", lán ì-sù sī boaih, kín oat leh chau lī-khui. Koh khoàⁿ tio̍h hit phâng tōa pō͘ hūn ná chìn-hiuⁿ ê a-sáng, hit lia̍t tiong-kan ū chi̍t tūi chhēng ha̍k-sū-ho̍k ê cha-bó͘-gin-á, lán hàiⁿ-thâu kín cháu.

Soah oat ji̍p chi̍t keng kok-hāu-á, ji̍p-khṳ̀ ê só͘-chāi èng-kai sī ūn-tōng-tiâⁿ, ha̍k-seng gín-á ná leh ián-liān siáⁿ-mi̍h, lán tio̍h ké-chong chò chí-tō lāu-su, ná phêng, ná kà, ná iân lō͘ chhēr chhut khṳ̀ ê mn̂g. "Tōa mn̂g ná ē hiah phái chhēr?" lán sim-koaⁿ sió-khóa tio̍h-kip; khoàⁿ tio̍h chi̍t ê sòe-sòe ê tâi-á, ē-kha chi̍t ê sió-sió ê mn̂g, lán kā in mn̄g, khak-tēng he sī in ha̍k-hāu ê tōa-mn̂g, tio̍h kín nǹg chhut-khṳ̀.

Chhut-khṳ̀ kàu tèr, ná khoe-po͘, koh khiā chi̍t ki kài thiâu. Lán lú chîn téng-koân siá ê jī, sim-koaⁿ lú giâu-gî, án-ní lán soah cheng-sîn.

Lí-kang lō͘ thoat chhut ê bûn-ha̍k kang-chok chiá

Jan 19 pó͘-chhiong:

Kiaⁿ-ji̍t kā Talmage lāi-té ê chhò-ngō͘ siu-kái, koh kā i kap chò Talmage.db, thòe-oāⁿ. Sêng-kong. Sóng.

Su-iàu:

db2csv2.py kā lāi-té 3 ê tables lia̍h chhut-lâi.
siu-kái hó-sè, chiah koh eng reverse_to_db.py kap chòe db file, chhú-tāi goân-pún ê Talmage.db.

Chit nn̄g ji̍t, lán kā siōng-pan ji̍t leh siūⁿ ê thêng-sek, koh siūⁿ chi̍t piàn, chiò chatGPT kap gemini ê la̍t oân-sêng siu-kái LibreOffice ê macro:

1. LibreOffice writer ê Tâi-gí code choán-oāⁿ thêng-sek, iā tio̍h sī chìn-chêng kan-taⁿ ē-tàng tī Word thang ēng ê Tâi-gí Lô-má-jī 101, che sī àn lán ê chiân-pòe Lâu Kia̍t-ga̍k khai-hoat ê Taiwanese Package 2.10 (che tio̍h sī Word ê Tâi-gí jī-hû choán-oāⁿ Macro) update kái-siá jî-lâi--ê kang-khū, sui-bóng chín chin chió lâng leh ēng ah. M̄-kú, lán siūⁿ-kóng che iah sī pit-iàu, tī chhut-pán phín, phian-chi̍p nńg-thé chi-oān bô oân-bí ê chōng-thāi khoân-kéng.

2. Tāi-khí-seng, lán seng kā i rewrite chò Python, in-ūi LibreOffice chi-oān Python. Chin kín tio̍h sêng-kong ah. Khak-si̍t python tùi chit khoán khang-khòe kē chin ū châi-tiāu. Lán iā tam-sim, lâng nā beh ēng, káⁿ tio̍h ài an-chng python, kiat-kio̍k, LibreOffice chāi-lâi ū Python ki-chhó͘ tī-teh. Án-ni-siⁿ tio̍h bián hoân-ló ah.
2. lán ia̍h hoat-kiàn, LibreOffice tùi Tâi-gí lô-má-jī Unicode ê chi-oān ke chiok súi-khùi.

3. choán-oāⁿ ê sok-tō͘ ia̍h ke chiok kín.

4. Koh lán tōa sim-koaⁿ, siūⁿ kóng kā i kái chòe LibreOffice Basic hó ah. Goân-té TaigiLMJ101 tio̍h sī VBA siá--ê. Chìn-chêng ChatGPT iah bē hoat-piáu chìn chêng 2 tang, lán ti̍t-chiap kā i the̍h lâi ēng tī LibreOffice, tong-jiân bē-sái ēng tit. Hit-kú lán gián-kiù chi̍t-khún-á kú tio̍h hioh ti̍ām, pàng sak ah.

  

Chit pang liān-si̍p ēng ChatGPT, siá kóa Python, Javascript, Powershell téng-téng, siūⁿ-kóng lâi chhì khoàⁿ māi. Kiat-kó chin kín, sui-bóng lán ê pe̍h-ōe-jī kui-kí ū tām-po̍h-á mâ-hoân, m̄-koh, chin kín tio̍h kái hó-sè ah.

Sóng lah.

Chăng lán siūⁿ-khí chìn-chêng ia̍h siūⁿ beh siá Tâi-gí su-ji̍p-hoat. Ka-kī bo͘, sa bô cháng-thâu, chai-iáⁿ ài ēng Microsoft ê he̍k-sim nńg-thé iah-sī chu-liāu, he lán lóng bô. Chí-hó chiò lâng tī Linux téng hoat-tián ê mi̍h. Koh khah-chá mā ū lán ê chiân-pòe ū khai-hoat vanilla su-ji̍p-hoat 香草輸入法. M̄-kú, bāng-chām chá tio̍h tó khì ah. Liáu-āu ū ibus kap chi̍t kóa kî-tha--ê , sǹg bē-bái M̄-kú he lóng sī leh su-ji̍p hàn-jī lō͘-ēng niâ. Beh su-ji̍p Tâi-gí pe̍h-ōe-jī, chin oh. Che lán siūⁿ chiok kú. Chhiūⁿ chit-má lán tng-teh blog phah-jī ê POJIME sī lán lia̍h lâng Lô-sà lâng siá ê Chrome Cyrillic on-fly su-ji̍p extension. Chit ê theng-sek ēng chhiau-kòe 15 nî ū ah. Hit chūn koh siūⁿ beh kā i khǹg khí-lih Google hō͘ lâng lia̍h, m̄-kú, i it-tēng ài soán chi̍t chióng Language, soán-hāng lāi-té bô Tâi-gí, lán tio̍h bô ài khǹg ah, koh in-ūi án-ni lán choan-kang siá phoe khì hō͘ Google, kiat-kó, lâng kun-pún to lóng m̄ chhap--lán.

Kū-nî mā chioh tiōng ChatGPT kap BlackBox koh ū Gemini siu-kái chòe sin-pán. M̄-koh che m̄ sī general ê su-ji̍p hoat, mā sī ài kap Chrome pa̍k tiâu-tiâu, sūi-jiân lán hoat-hiān mā ē-sái tī Firefox, Edge ēng. Chóng--sī, kám-kak bô kàu khùi.

Lán iā ū siūⁿ beh siá chhiú-ki-á ê poj su-ji̍p-hoat, m̄-kú ... lú ho̍k-cha̍p, lán ū-iáⁿ m̄-sī choan-gia̍p, tha̍k he soeh-bêng bûn-su, tha̍k kah thâu-khak beh piak, mā pìⁿ bô lō͘, koh sî-kan ia̍h bô hiah liōng-siōng. Koh chit kúi tang, Hê-bí chiâⁿ gâu, chin chōe Tâi-gí ke-si, i lóng chhòng kah chin hó-sè, iû-kî chhiú-ki-á ê su-ji̍p-hoat.

Ū chi̍t ê siūⁿ-hoat, chi̍t hong-bīn in-iû, Windows 8,10, 11 FHL Tâi-gí Kheh-gí sū-ji̍t-hoat tio̍h ū lâng an-chng bē hó-sè. Koh ū, su-ji̍p ê sî, thê-sī kheng-á cháu bē kàu sū-ji̍p ê só͘-chái, piàn chòe chin bô iú-siān.

Koh chi̍t hāng, KIP koh sak chi̍t pán sin ê su-ji̍p hoat ah, in to kan-na beh hō͘ lâng o̍h hàn-jī niâ, Bân-lô kan-na chù-im ê lō͘-ēng, lán mā ēng bē koàn-sì.

Kin-á-ji̍t, thàu-chá cheng-sîn, tio̍h khai-sí chhì sin--ê, kiò-chòe weasel, èng-tong Tiong-kok lâng siá--ê. Chìn-chêng ū khoàⁿ lâng chhì poj, i kóng ná ē-sái, m̄-koh, lán bô khoàⁿ tio̍h sêng-kó. Taⁿ, lán ka-kī lâi pìⁿ. Ia̍h hō͘ góa pìⁿ sêng kong ah. Che sī base on RIME ê su-ji̍p-hoat. Che lí-lō͘ eng-kái kah ibus sio--siāng. Tio̍h sī siu-kái chi̍t kóa yaml siat-tēng tóng-àn, kap dictionary án-ni. Í-chá ēng ibus, to-sò͘ sī ēng sú-iōng-chiá ka-kī phian sû-khò͘ lâi ēng. Che mā sī án-ni.

Chhòng chhoaih liáu-āu, hoat-kiàn kèng-jiân kap 意傳 hia sio-kāng lah.

Eng-àm thang hó khùn ah lah. Kám ē koh chò he chhōe bô kàu-sek kiaⁿ-lâng ê ok-bāng leh?

Khai-ha̍k chhōe bô kàu-sek n times

Chăng chham-ka Copilot Studio káng-si̍p. Hiān-tiûⁿ siaⁿ-im chin bái. Káng-sū kóng-ê ōe thiaⁿ ū, m̄-koh beh choan-sim thiaⁿ kah ū chin khùn-lân. Lán óa-khò i ê PPT, mā ū oân-sêng liān-si̍p. Piⁿ--á sī Lîm īⁿ-tiúⁿ. I tòe bē tio̍h tīn, ko͘ thiaⁿ. I kā góa kóng téng pái mā sī, chham-ka saⁿ tiám-cheng gián-si̍p, kan-na thiaⁿ tio̍h nn̄g tiám niâ. Liáu-āu koáⁿ beh chē chhia tńg Môa-tāu. Hioh koâⁿ ah.

Koh chi̍t pái, khai-ha̍k chhōe bô kàu-sek ah. Chit pái án-ni: ē-po͘ tiám gōa, lán koáⁿ-kín beh khì siōng-khò,cháu kúi-ā  ūi, hoat-kiàn lóng m̄-sī kàu-sek, m̄-koh lâng chin chōe, leh pān o̍ah-tāng, koh ū sek-sāi ê lâng. Lē-kun, chhut-hiān, siūⁿ-kóng beh mn̄g i, koh siūⁿ-khí i m̄ sī chit keng ha̍k-hāu--ê. I mā khó͘-chhiò kā góa kóng i ê thê-àn hông kū-cho̍at. 

Liáu-āu lán koh kín beh khì kàu-sek, sim-lāi leh siūⁿ lán ū pī-khò hó-sè ah. Tng-leh chhōe, soah siūⁿ-khí kin-á-ji̍t pài saⁿ chiah tio̍h, koh kah A-hun khak-jīn. Nā pài saⁿ, khò sī chái-khí cha̍p tiám. ná chhōe, si̍t-chāi chhōe bô PJ kàu-sek tī tó ūi. Lán ū seng kā khò-thêng sî-kan, kàu-sek su-ji̍p khì chhiú-ki-á, sa chhoaih khoàⁿ, ôa sī kán siá, m̄ chai tī tó ūi. 

Tú hó nn̄g ê chip-oân lâi tī piⁿ--á, lán kín kā in mn̄g, kî-tiong chi̍t-ê chu-sìn-sek--ê, kā lán kà kóng ài liân ha̍k-hāu bāng-ia̍h, koh ài khoàⁿ ēng tó chi̍t ê port. Lán chiok giâu-gî, sī án-nóa ài khoàⁿ port, chit ê sî, i í-keng chhau-chok hó-sè, sa hō͘ góa khoàⁿ port 228, góa ê khò ê kàu-sek PG JKH, che sáⁿ lah, ìn tī gû-phôe-chóa téng-thâu. Lán kā i to-siá, kín beh khì. 

M̄-kú kâng-khoán chhōe bô. Siūⁿ tio̍h kóng, kám ē tī pa̍t ê hāu-khu? Kín chhiong chhut-lì,  kàu gōa-kháu chhia-lō͘, chiâⁿ chhiⁿ-so͘, chiah siūⁿ khí ē-sái mn̄g kàu-bū chhù, chhiú-ki-á giâ chhoaih beh khà, siūⁿ-khí ha̍k-hāu ēng M+, lán soah bē-hiáu khà. Hoan-thâu, tú tio̍h Lí lāu-su, lán kā i kóng. I kóng tàu gián-kiù. M̄-kú, góa bē-hiáu kóng kàu-sek ê só͘-chāi, sa chhiú-ki-á ê siōng hō͘ i khoàⁿ, koh ēng siòng-ki hip chi̍t tiūⁿ, lāi-té kì-e̍k-khah sa hō͘ i. Sa kui po͘, bē hó-sè. Ûi leh khoàⁿ ê  lâng leh piⁿ--á tàu lāu-jia̍t, hoah kóng che ā chhòng bē hó-sè, Téng pang m̄ chiah chhòng kòe chi̍t pái? Lán kā piⁿ--á leh khoàⁿ ê lâng the kóng,  lóng bē-kì-tit liáu-liáu ah, nn̄g kò-go̍eh bô ēng tio̍h bē-kì-tit ah.

Lán kā Lí lāu-su kóng, siōng bô mā ài kā ha̍k-seng kóng kin-á-ji̍t chiām thêng khò, ài liân-lo̍k kàu-bū-chhù. Bô pō͘, cheng-sîn.

[Sin] Tâi-gí LMJ 101 choán-oāⁿ kang-khū kap chi̍t ê kiaⁿ--tio̍h ê bāng

Thàn kî-bóe làng phāng, lán siūⁿ kóng kā TaigiLmj101 ê an-siat būn-tôe chòe 1 pái kái-koat. In-iû, lán kiaⁿ MS Word ti̍t-ti̍t oāⁿ pán, chit-má i koh sak hit khoán bāng-lō͘ hûn-toan pán, he tio̍h bē ēng-tit ah. Koh chi̍t  hāng, goân-pún siá ê hit ê dot, ū laâng hē ji̍p-khì liáu-āu, chhōe bô. Bô lán kui-khì kā i chòe chi̍t ê kang-khū hē tiàm Funciton menu hit chōa lāi-té, kiat-kó tio̍h chhiūⁿ ē-kha   ê tô͘ án-ni. Kó-jiân, lán chioh tiōng ChatGPT, I kóng ē-hiáu.  Chit-má dot choán oāⁿ chòe dotm (khah sòe, kong-lêng goân-chāi)  Sóng ! Sin-nî sin sêng-chiū.

Liân-chiap liáu-āu, ē khui Google Drive ê bûn-kiāⁿ, ti̍t-chiap download
TaigiLMJ101_26111.dotm

Download liáu-āu, kā chit ê dotm copy khì

1. iōng 搜尋 keyin

%AppData%\Microsoft\Word\STARTUP

Ji̍h enter, ē khui hit ūi, 

2. kā TaigiLMJ101_26111.dotm copy ji̍p khì tio̍h hó ah.

3. Nā bô chit ê folder, ài seng make chhoaih.

3-1 iōng %AppData%\Microsoft\Word\

3-2 新增資料夾 Startup 

3-3 chòe téng-bīn ê  2

[Taigi Unicode]

chôa bô kha mā chin gâu cháu. Cha-ji̍t koh hām-bîn, iū-koh sī bē hù chhia-pang ê bāng. Chit piàn tī Tâi-tiong Chiong-hòa.

Káⁿ sī thiⁿ-khì choán liâng, thiⁿ khoài o͘ ê in-iû só͘-tì. O͘ hûn ā bô gōa kāu, o͘ sim-koaⁿ ê lâng ū-iáⁿ khah kiaⁿ-lâng.

Ó͘ chhut-lâi khoàⁿ mā khoàⁿ bē chheng-chhó. Tī chit sè-kan ê jîn-seng lō͘-tô͘, lán ū-iáⁿ thih-khí, lâng khan m̄ kiâⁿ, kúi khan kho̍k-kho̍k tòe, m̄-chai leh siáu án-nóa, káⁿ sī siáu cha̍p-poeh pái ē-khoán. Kàu taⁿ iáu ū lâng, ka-kī bô Gí-giân tì-sek, koh ok khia̍t-khia̍t, pí chhiú ōe to, kiò lâng m̄-thang án-nóa koh án-nóa.

 

[TP-ENCODE]

chôa bô kha mä chin gâu cháu. Cha-j…t koh häm-bîn, iü-koh s„ bë hù chhia-pang ê bäng. Chit piàn t„ Tâi-tiong Chiong-hòa.

Ká° s„ thi°-khì chóan liâng, thi° khòai ¬ ê in-iû s¯-tì. ¥ hûn ä bô göa käu, ¬ sim-koa° ê lâng ü-iá° khah kia°-lâng.

¦ chhut-lâi khòa° mä khòa° bë chheng-chhó. T„ chit sè-kan ê jîn-seng l³-t², lán ü-iá° thih-khí, lâng khan ˜ kiâ°, kúi khan khõk-khõk tòe, ˜-chai leh siáu án-nóa, ká° s„ siáu chãp-poeh pái ë-khóan. Kàu ta° iáu ü lâng, ka-k„ bô Gí-giân tì-sek, koh ok khiãt-khiãt, pí chhiú öe to, kiò lâng ˜-thang án-nóa koh án-nóa.

 

choa5 bo5 kha ma7 chin gau5 chau2. Cha-jit8 koh ham7-bin5, iu7-koh si7 be7 hu3 chhia-pang e5 bang7. Chit pian3 ti7 Tai5-tiong Chiong-hoa3.

Kann2 si7 thinn-khi3 choan2 liang5, thinn khoai3 ou e5 in-iu5 sou2-ti3. Ou hun5 a7 bo5 goa7 kau7, ou sim-koann e5 lang5 u7-iann2 khah kiann-lang5.

Ou2 chhut-lai5 khoann3 ma7 khoann3 be7 chheng-chho2. Ti7 chit se3-kan e5 jin5-seng lou7-tou5, lan2 u7-iann2 thih-khi2, lang5 khan m7 kiann5, kui2 khan khok8-khok8 toe3, m7-chai leh siau2 an2-noa2, kann2 si7 siau2 chap8-poeh pai2 e7-khoan2. Kau3 tann iau2 u7 lang5, ka-ki7 bo5 Gi2-gian5 ti3-sek, koh ok khiat8-khiat8, pi2 chhiu2 oe7 to, kio3 lang5 m7-thang an2-noa2 koh an2-noa2.

==============

Lán ê bāng hō͘ lán kiaⁿ kah cheng-sîn. Sî-kan ná sêng sin ha̍k-kî khai-sí, lán lâng ná tī Chiong-hòa iah-sī Tâi-tiong (chhia-phòe téng-thâu siá-ê, Chiong-hòa kàu Tâi-tiong 88 kho͘, iu-hui 8 kho͘) Lán khò-sè lō͘-chháu ū bat, kō͘ kiâⁿ--ê beh khì hér-chhia-thâu, ná-kiâⁿ ā ū chhia-lō͘ sio thia̍p, nǹg kē, chhèng koân, koh ū ûi-chhiûⁿ-á cha̍h lō͘ bē thong, koh ū thih-ki lō͘, siang pêng pha tiān thih-bāng, soah kiâⁿ kah m̄ chai lō͘ khì, koh sî-kan àn 9 tiám gōa kiâⁿ kah beh-tàu ah, chiah siūⁿ-kóng kā chhia-phiò jîm chhoaih khoàⁿ, taⁿ phòe-bīn siá 8:30 poeh tiám poàⁿ ê chhia-pang. Koh siūⁿ khí Tâi-thih ê phiò kòe sî, tio̍h bē-sái thòe, iā bē-sái oāⁿ ... Koh siūⁿ tio̍h chăng khai-ha̍k tio̍h bô khì siōng-khò ah, kin-á-ji̍t èng-kai koh ū 2 mn̂g khò ...  Taⁿ,tng teh ut-būn, sim-cho,kiaⁿ-hiâⁿ, hiông-hiông kám-kak sī bāng, cheng-sîn tio̍h hó ah. Kó-jiân, bāng-kéng hoàn-hòa siau-sit, sim-koaⁿ tiāⁿ-tio̍h.

 

déjà vu bāng-kéng

     Lán tiāⁿ-tiāⁿ bāng-kìⁿ lán chhut-hiān tī kâng-khoán ê chhù-kéng: tiûⁿ-só͘, sî-kan tiám, khì-hāu, lóng sio-siâng. Chhău tē 3 pái, lán tī bāng tiong tio̍h ē chai-iáⁿ leh chò bāng.

     Te̍k-pia̍t kám-siū. Chit pái, lán koh  sī bāng tio̍h lo̍h hit ê  ná hong-kéng khu, iû-oán ê soaⁿ-phiâⁿ, bē chió lâng leh  lo̍h soaⁿ, káⁿ sī ha̍k-hāu beh pàn-kà ah, in ta̍uh-ta̍uh-á sīm, lán bē kham tit bān-sô, khiok hō͘ lâng chó͘-tòng, lō͘ -lih koh ū chi̍t khut chi̍t khut ê chúi-khut-á, lo̍h hō͘ sán-seng--ê, khong-khì chheng-liâng chheng-liâng, lâng sim-chêng bē-bái. Lán sim-koâⁿ leh siūⁿ, tông-sū lóng í-keng khì hioh-ká ah, lán mā kā tāi-chì lóng chhú-lí liáu thang tńg-khì hioh-khùn ah.

      Lō͘ piⁿ ná sêng sī chi̍t tiâu khoah khoah ê chhim kau, kau hoāⁿ ê soa koh ná leh pang. Lán beh kiâⁿ khah kín leh, chián kòe pa̍t lâng, choǎⁿ kiâⁿ siōng lō͘-kiⁿ, chhim-kau piⁿ án-ni, koh ná thiàu kòe pang-khiah ê só͘-chāi. Kàu ū chi̍t ūi, hit  khiah kài khoah, lán lâng soah poe khiaih. Kàu poàⁿ tiong tô͘, lán oat khì chi̍t ê se̍k-sāi lâng ê só͘-chāi, thâu-khak soah leh poaⁿ bú-kiap phiⁿ, ū su hiaⁿ-mōe  sì ê lâng, kok lâng tián kang-hu leh tòng gōa-kháu ê lâng lâi loān beh pí-bú chhōa su-mōe.

      Kàu kah lâng ê chhù, bô ìn-siōng án-nóa ji̍p mn̂g, lāi-té, lâng í-keng leh chia̍h lim ah, in hé-lé chio lán chòe tīn chia̍h. Lán hoaⁿ-hí ji̍p tīn. Bô leh kheh-khì tio̍h kâng chia̍h, chiah hoat-kiàn lâng bīn bīn-se̍k bīn-se̍k, m̄-koh bô chi̍t ê sio-bat. Kan-na chi̍t ê kiám-pûi ê Lū Gîn-ek kàu-siū. Kî-koài. Tio̍h ná hōe koah gō͘-sì-saⁿ ê ōe.

      Chia̍h kah tng sóng, koh kâng thó in bô ài ê tiⁿ-kér, chhiáⁿ in khì haⁿh nńg. Liáu-āu ná teh chia̍h, soah chia̍p tio̍h tiān-ōe, chhiú-ki-á. Koh ū iáⁿ-siōng, kèng-jiân sī lán chek-peh a-hiaⁿ, chit iân siōng tōa hit-ê, Khit-ê. I khà lâi kóng, góa ê chu-keh sím-cha hông pha--tńg-lâi. Góa kín mn̄g  kóng beh án-nóa pó͘-kiù, kàu tang-sî ē hù? I kóng āu lé-pài saⁿ. Góa mn̄g kóng kám sī a-tok-á sím--ê? I soah leh mā i ê chō͘-chhiú siuⁿ chá sàng kiāⁿ. Góa khoàⁿ hit  ê chō͘-chhiú, ná a-tok-á, chin phái-sè it-ti̍t hôe phái-sè. I kóng sī hit ê 陳揮文. I pó͘-chhiong  kóng i sī Ko-su-tai Khong-tiong tāi-hak kàu-siū. Góa leh siūⁿ, kám ū tit-sit i ? Bô leh, koh kap i bōe bái ah. I chhim nâ--ê, kám ē. Góa mn̄g kóng ná ē hō͘ i sím? Sim lāi ná leh siūⁿ án-nóa pó͘-kiù, koh beh kiò Chîⁿ án-nóa kā góa siá chhui-chiàn phoe. Tio̍h kiaⁿ chhíⁿ ah.

      Pháng ha̍k-hāu koh beh kā lāu-su phêng-kàm ah, koh ū téng ji̍t-á KIP lâi giâu-gî góa kà khò ê chu-keh ū koan-hē. Kín beh khui tiān-náu khoàⁿ ū siau-sit bô, kiat-kiok tiān-náu bē khui ki tit, pi saⁿ siaⁿ. Góa ìn-siòng tiong sī RAM ... Kiám-cha chi̍t tiap-á kú, èng-kai sī ram slots phái--khì. koh ū 2 ê slots thang ēng. Bóng ēng.

       Khoàⁿ ha̍k-hāu ê phoe-siuⁿ, bô siáⁿ tōa iàu-kín ê tāi-chì. Sim-koaⁿ tio̍h khah pêng-hô ah, thang hó chi̍t ji̍t chèng-siông tō͘-ji̍t ah.

        Chū hioh-ká, khai-sí siá thêng-sek kong-lêng sī chhâ sû-tián ê, seng kō͘ Python, bóe-á oāⁿ Javascript, hoat-kiàn bô se̍k-chhiú, lán siá--ê lóng bōe kiâⁿ, kiò ChatGPT, Blackbox X kā lán tàu siu-kái. Lâng chi̍t-ē chhiú tio̍h kái kah chiok sù-sī...

        Sī-kóng kèr-thêng, lán iā ke liáu-kái koah Python kah Javascript ê te̍k-sû siá-hoat. Sim-lāi mā hoaⁿ-hí, koh thiaⁿ kóng án-ni ē ū-hông sit-tì chèng lioh.

2013首見埔姜仔

 首見埔姜仔

=========
雙人初初來到只
埔姜拄人報是伊
過去毋捌真有味
心色春手挽一枝

挽來鼻邊鼻三過
廣伊兮使穩木瓜
檨仔弓蕉也真多
主人好意三交陪

食寡札寡即回返
義讓度活一塊園
子離腳手無塊向
也着春寡卡有長


阿樣看着五十外
食失親翁無奈活
手骨兩支園靴大
毋通拖磨着唱歌

卜唱也毋好歌韻
歌詩串吊咱心魂
目周金金孤身睏
心悶條條也是君

君今一去無音信
厝內萬項袂點陳
暴頻無人通三填
踏出門口畏少人

Tn̂g-bóe-soaⁿ-niû koh lâi ah

 Kin-á-ji̍t, lâng iah lám-lám, tio̍h chham-ka ha̍k-hāu ūn-tōng-hōe bē-tàng cháu, tām-po̍h-á bē sóng. Châng-ng mn̄g in kám beh lâi, lóng chhéng-ká khì ah. A̍h bô sió-khóa kà leh,  lán ko͘-ko͘-toaⁿ-toaⁿ chi̍t-ê.

Thàu-chá chhut-mn̂g. chit pái ha̍k-hāu koài-koài, ā bô seng kià thêng-su hō͘ lâng, chi̍p-ha̍p só͘-chāi mā bô, kan-na sî-kan kàu kóng ài khì ūn-tōng-tiâⁿ. Ka-chài, ū sió-khóa liōng-chá.

Chhut-mn̂g bô gōa kú thiaⁿ tio̍h chiáu-á siaⁿ, lia̍h-chún sī hí-chhiok//kheh-chiáu, tio̍h bô khòa-ì ti̍t-ti̍t kiâⁿ. M̄-koh, thâu-chêng tiān-pò-sòaⁿ nn̄g saⁿ chiah thiàu khí thiàu lo̍h, lán chù-ì tio̍h in thé-châi phēng kheh-chiáu khah sòe chiah. Chim-chiok khòaⁿ, chìⁿ kng, khòaⁿ bē chheng-chhó, chhiú-ki-á sa lâi hip, mā hip bōe chheng-chhó. Koh sīm--chi̍t-ē, khak-tēng sī tn̂g-bóe-soaⁿ-niû.

Kín thêng kha, kín hip. sim-koaⁿ thâu hoaⁿ-hí, kúi-nî ah？Koh thang khòaⁿ tio̍h, pháng 4 nî ah. Ná khòaⁿ ná óa khì hip, hoat-kiàn in iā bô siáⁿ kiaⁿ lâng, koh kah lán sio siòng. 

Tī chia, khah hi-hán ê chiáu lán iā  khòaⁿ kòe 鳳頭蒼鷹、埃及聖䴉、白腰鵲鴝。

kám-jiám hong-siâ

Chin kú bô án-ni nńg kauh-kauh ah. Tāi-seng lé-pài hit kang hoat-kak chhiú-kó͘ kap tōa-thúi ê kiàn-chí bah ē thiàⁿ liáu-āu, nâ-âu khai-sí thiàⁿ. In-iû A-hun--á í-keng chèng-thâu hoat khiaih nn̄g kang ah. Lán goân-té siūⁿ-kóng lán ka-kī lâng iah ióng-ióng, tio̍h bô siáⁿ khòa-ì, iā chhìn-chhái tî-hông. Kiat-kio̍k, ûn-na òe tio̍h.

Chèng-thâu tī chē chhia ê sî iah bô siáⁿ chùn-būn, lán kòe Hó͘-bóe khai-sí bî kah beh ji̍p Tâi-tiong tè-kài soah kôaⁿ cheng-sîn, iā chiah hoat-kiàn tha̍t-chhia tha̍t beh nn̄g tiām-chēng, koh kám-kak kha bóe chhiú bóe hoat hōng hang-hang,  lâng sin-khu hi-lám sió-khóa ùi-kôaⁿ. Lán hoan-ló sin-khu sng-nńg ē éng-hióng siōng-khò, kín khioh-khioh leh tó lo̍h-khì khùn, hó ka-chài bô gōa kú, piàn-chòe thâu sió-khóa hoat-sio niâ, hit chióng kám-jiám hong-siâ ê hi-lám sng-nńg ū khah siau-thòe. 

Pài-it, kín phàu chi̍t poe ka-pi lâi lim, kó-jiân chèng-thâu koh khah leh, phīⁿ-chúi mā khah bōe lâu. M̄-koh hā-khò liáu-āu, thâu it-ti̍t hang-hang, phīⁿ-chúi bē thêng,  tó lo̍h khì  beh khùn koh kui sin-khu ti̍t-ti̍t chhut kōaⁿ phái khùn. Khòaⁿ kui mî ê iáⁿ-phìⁿ.

Lán hoat-kiàn, in tiong-kok lâng ê iáⁿ-phìⁿ, lóng chiok kiaⁿ-lâng, kak-sek an-pâi lóng chiok bē kiàn-siàu, lóng hit khoán kiông-beh phiⁿ--lâng, chia̍h--lâng,  koh kóng kah lí-só͘-tong-jiân--ê.  

Lán ē kì-tit siōng-chá kám-jiám hong-siâ, sī kok-hāu-á ê sî. Hit-kú, iah tòa tī Tan-hōng, m̄-chai hoat-chhut siáⁿ-mih tōng-chēng,  gún A-pa A-bú, kín khí-lâi āiⁿ góa khì Tan-hōng ke-á hō͘ i-seng khòaⁿ, hoat-sio, chiⁿ kha-chhng,  bô gōa-kú tio̍h hó ah. Saⁿ sì nî-á ê sî.

Koh lâi tio̍h khì kàu Kau-tāi, ū nn̄g pái. Chi̍t pái, kín khì kah lâng ūn-tōng phah nâ-kiû,  chèng-thâu tio̍h siau-si khì ah. Koh chi̍t-pái ùi-kôaⁿ hi-lám kui kang, ut tī bîn-chhn̂g, keh kang iā thòe-sio ah. Liáu-āu,  ū-sî sió-khóa ū kám-kak tio̍h lim kóa ka-pi, chèng-thâu tio̍h bē giâ. Nā giâ khiaih, mā nn̄g saⁿ  kang. 

Téng pang ū chi̍t hôe, ū-iáⁿ giâm-tiōng,chèng-thâu hoán-khí hoán-tó, liân-sio-sòa chi̍t lé-pài, Iā puh kōaⁿ, iā ùi-kôaⁿ, hip tī mî-phōe lāi koh ē phi̍h-phi̍h-chhoah, mn̍gh-kiāⁿ koh chia̍h bē siáⁿ lo̍h.

Kin-á-ji̍t khai-sí ē sàu, phīⁿ-chúi kāng-khoán m̄ thêng, kiàn-chí bah iā koh thiàⁿ-thiàⁿ.  

22 E-po͘ hā-khò, kap A-him iok the̍h pn̄g, sî-kan bē chún, la̍k tiám cha̍p gōa hun  the̍h, liáu-āu chia̍h  chi̍t kóa-á, tio̍h kín tó lo̍h-khì khùn, pn̄g-a̍p-á kap chhài mā bô siu. Khùn kah 11  tiám gōa, khí ùi-kôaⁿ, phōe án-nóa khiú lóng bô hāu, kín khí-lâi chhēng tn̂g-khò͘, bô kàu, koh chhēng chi̍t niá tn̂g-ńg--ê,  bē hong-sim, koh kā khùn-tē-á sa lâi, chiah an-sim khùn. Kó-jiân bōe kôaⁿ ah, tian-tò khùn kah ē joa̍h, tha̍t phōe. Ngī ah ka-kī ke khùn, kah thàu-chá 7  tiám chiah cheng-sîn. Phīⁿ-chúi bōe it-ti̍t lâu ah, m̄-koh khai-sí ū thâm kap phīⁿ-kô ài chheng. 

Thoa kàu beh cha̍p-jī  tiám ah chiah chhut-mn̂g, hiám-hiám bē kì-tit ài khì tâu-phiò. Lâng iah-sī bōe cheng-eng, sin-khu iah-sī hi-hi, koh ti̍t-ti̍t puh kōaⁿ.  

Têng tha̍k Moby Dick

Hong-thai ê sî,  lán ji̍t-chí kòe kah bâ-bū bô chu-bī. To án-ni ā m̄--tit, án--ni ia̍h m̄--tit,  lâng hông pa̍k tī Tām-chúi, in-iû Hô-him hóng hôe Ko-hiông,  Tâi-lâm--ê thêng sái. Koh lán tap-èng--lâng ê tāi-chì khiok tī Pài-la̍k, Pài-sì hong-thai chiūⁿ Ko-hiông liáu-āu, bô-gî-gō͘ bô gōa kú tio̍h siau-si khì, liân-tài Tâi-lâm mā hó-thiⁿ. Lán tio̍h ài kóaⁿ-kín kóaⁿ tǹg-khì. Nā kan-na siōng-khò, lán ū ū-kò kóng lán nā bōe tú-hó, ē online siōng-khò. M̄-koh, lâng an-pâi ê káng-chō, bōe chhiâu tit.

Iā thèng-hó lâi khioh chhù-lāi ê mi̍h-kiāⁿ, ná khoán, pêng-siông-sî-á bô sim-chiâⁿ. Hûiⁿ-ti̍t, chi̍t lia̍p sim bē an-tēng. Tio̍h koh siūⁿ beh lâi tha̍k kóa gâu-lâng ê chheh. Marquez ê té-phiⁿ, kiat-kó hoat-kiàn he hoan-e̍k, ū-iáⁿ bô siáⁿ ha̍h lán ê khùi-kháu. Neruta hoan chòe 尼爾達 sī sáⁿ lah？Tio̍h tōa sim-koaⁿ siūⁿ berh tha̍k goân-bûn, sī-kóng phô-tô-gâ/Se-pan-gâ gí lán iā iah bē o̍h bē-hiáu. Só͘-tì, lán lâi tha̍k Eng-gí--ê. Í-chá lán tha̍k kè Ulysses thâu 1 chiuⁿ, lán ka-kī ê chù-kái phēng goân-bûn khah chōe. Tha̍k kòe, mā bē kì-tit siá sáⁿ, kan-na sió-khóa ìn-siōng ū hái-piⁿ-á, ū Iû-thài lâng, ū chîⁿ...

Kàu chhù koh tńg khì péng Moby Dick, hoān-hiân lán m̄-chai gōa kú í-chêng mā ū tha̍k kòe, khòaⁿ chù-kái kap kì-hō, tha̍k kah tē la̍k chiuⁿ, oân-choân bô ìn-siōng. Koh khah khah-chá í-chêng, lán ū seng tha̍k kèr hoan-e̍k pán. M̄-koh, lāi-iông kah goân-bûn chha siuⁿ chōe. Liân chù-kái mā bô ìn-siōng....ló͘

Moby Dick tī Google tô͘-su-koán ū,  ē-sái tha̍k bián chîⁿ--ê. Iphone mā  ē-sái lia̍h, chit ê pán-pún kah góa chhiū-thâu--ê koh bô kāng. 

Jī ìn chin sòe jī, koh chi̍t chōa kah chi̍t chōa làng phāng chin oe̍h, tāi-khài chit pún lāi-iông chiok chōe, tì-sú tio̍h ìn chiah kāu. Ū khòaⁿ lâng siá kóng chit pún sī  lia̍h hái-ang  ê pah-kho choân-chu.

Koh, chit pái lán beh chē chhia chiūⁿ pak pòaⁿ-lō͘ khòaⁿ tio̍h Chiam lāu-iâ in tau ū tiàu hûn-ang-á sek ê ko͘-á-teng, chhia̍k chi̍t-ē, sió chim-chiok khòaⁿ--chi̍t-ē, lāi-té ū 2  ê cha-bó͘ lâng, piah-téng kó-jiân siá Chiau kong kòe-sin ah.

Koh-khah iàu-kín ê ji̍t-chì:

Tī bāng-lō͘ khòaⁿ tio̍h lán Tâi-gí sian-pòe Tiuⁿ Jū-hông kàu-siū ê hù-im, chū i poa̍h tó bô hó choán sim-koaⁿ thâu  tio̍h thau-thau-á sió-khóa ū chi̍t ê té ah,  iah-sī ū-kàu m̄-kam. 

Chòe-kūn, chóng-sǹg ē-sái ēng Tâi-oân Tâi-gí ê miâ. M̄-koh, Koh ū kheh-lâng li̍p-úi m̄-goān leh chhá,  si̍t-chāi bô thian-liông. 

Chia̍h sng-á

Kin-á-ji̍t, kì-liām-ji̍t, thiaⁿ lâng kóng sī Tâi-oân 1911 nî, choân tó lerh piàⁿ sng-á. Góa só͘ kì-liām--ê,  góa sère-hàn ê sî, pháng-ǹg saⁿ-sì hér-á, iah tòa terh Piâⁿ-bér soaⁿ-téng bér-liu. Hit ji̍t tīr pa̍t-lâng tau, gún tòa khah koân, in tau khah kē, só͘-í ē-sái kiò chère ē-keng chhù, èng-kai sī gún bú--á ê chí-bēr-á phōaⁿ in tau.
Khìr hia, lán m̄-chai ūi siáⁿ tāi,  kán-ná beh khai-kang niâ, iah sī berh chham-siông kau-ōaⁿ kang,  hit chūn lán m̄-bat. Bô gî-gō͘, hiong-hiong thiaⁿ tio̍h, soaⁿ kha, sīr-si̍t sī tiâⁿ-bér piⁿ-á  khí-lâi ê soaⁿ-lō͘ hia, ū pāⁿ-pu siaⁿ. In tōa-lâng lóng chai-iáⁿ, sī-kóng lán lóng m̄-bat. In sûi kā i kiò lâi, chi̍t ê cha-po͘ lâng tì chi̍t téng pau-pò͘ ê koe-le̍h-á, chhēng àm chháu-á sek tn̂g-ńg ê saⁿ, chit-má chai-iáⁿ he sī peng-á saⁿ, taⁿ nn̄g tháng mn̍gh-kiāⁿ khiaih. In kóng kóa ōe, liáu-āu gún bú--á the̍h chi̍t ê hō͘ góa, kóng ē chia̍h-chit.

Lán thâu chi̍t pái chia̍h tio̍h chit khoán mn̍gh, hō͘-chère sng-á. Lâi ē-káng liáu-āu, lâng kā lán kà kóng he sī ō͘-peng, koh ū lâng he sī pāⁿ-pu.  Sère-sère ê á, chi̍t kiû, chu-bī, khioh khí tiⁿ, chá tio̍h bōe kì-tit ah, m̄-koh hi̍t ê thiⁿ kng-iāⁿ khóng-chhiⁿ kah kóa pe̍h-hún, liâng-hong chhoe bin, peng-peng liâng-liâng, kah bú--á ê chhiò-iông  ê kong-kéng iáu ē kì eh.

----

Châng-ng àn Tâi-pak chēr ba·suh, lâng chhah-chhah-chhah, khòaⁿ pió, ta̍k pang lóng kheh-móa. Hó ka-chài, chit pái lán ē kì-tit seng phah phiò. Chiūⁿ chhia, seng tha̍k kóa chu, sòa khùn kui lō͘  kàu Môa-tāu.

Lé-pài beh hoan-thâu hit pang mā chha-put-to chōe lâng. 

Kàu chhù, O͘-môa kah A-hun-á tú hó terh mn̂g-kháu. Lán ná berh chhú-lí tiān-chú chheh, ná chhó-chhó pó͘ chia̍h àm-tǹg, ū sún-khak-hîr chi̍t kho͘ kap thng. 

---

Khùn, ū-iáⁿ kāu bāng. Bāng kⁿ lán lerh phah-piàⁿ káng, kàu-sek āu-piah chi̍t tīn lóng lerh thó-lūn in ka-kī ê chok-gia̍p, thó-lūn kah peh khìr toh-á téng, lán hoah siaⁿ, in soah cháu-cháu chhut-khir.  Lán m̄ kam-goān chhiàng kóng berh kā in kì khiàm-sek,  mn̂g só--khiaih. Sīr-si̍t lán sim-koaⁿ chin siūⁿ-khì, in chiah--ê sian-siⁿ lâng ha̍k-seng chiok phòa-keh.

M̄-koh, só bōe khiaih, chún soah. Lán chiap-sòa khìr khiâ chhia, berh khìr chhah chi̍t ê só͘-chāi. Soah kā lâng ê o͘-tó-bái tu̍h phòa iû-tháng. Hit kha iû-tháng iû tio̍h khai-sí ti̍t-ti̍t lâu, àm chhiⁿ-sek ê khì-iû. Lán hoan-ló lâu kah chi̍t-sì-kòe, bān-put-jī hèr to̍h hoat-seng hóe-sio-chhù. Kín siūⁿ pan-hoat berh tòng. Lán siūⁿ-tio̍h McGuyver, chhiū-lin-thn̂g, kín  cháu khì thâu-chêng kam-á-tiàm. Lán khòaⁿ tio̍h chhiⁿ-chìⁿ, m̄-koh in lóng kúi-ā pau pau chòe chi̍t tōa pau, lán kan-na su-iàu chi̍t sió pau. Sim-koaⁿ ná chhia̍k--tio̍h, tiàm thâu-ke-má leh kò͘, káⁿ sī kheh-lâng. Lán kā i mn̄g kám ē-sái thiah chi̍t pau bōe góa chi̍t pau sère pau á tio̍h hó, i m̄-khéng. 

Lán sim-lāi sió-khóa iàn-khì, lerh siūⁿ kóng kám berh bóe chi̍t tōa pau, bóe-á m̄-goān. Oa̍t thâu cháu, khòaⁿ tio̍h  piⁿ-á nn̄g saⁿ  ê cha-bó͘ ha̍k-seng lerh pò͘-tì oa̍h-tāng, lán kín khìr kā in chioh liâm-pò͘. Terh thèng-hāu ê sî soah cheng-sîn.
===

Kin-á-ji̍t, kì-liām-ji̍t, thiaⁿ lâng kóng sī Tâi-oân 1911 nî, choân tó ê sng-á tiàm lerh piàⁿ siau sng-á. Góa só͘ kì-liām--ê, góa sère-hàn ê sî, pháng-ǹg saⁿ-sì hér-á, iah tòa terh Piâⁿ-bér soaⁿ-téng bér-liu. Hit ji̍t, tòe gún bú-á khìr tīr-terh pa̍t-lâng tau. Gún tau tòa terh soaⁿ-téng khah koân ê só͘-chāi, in tau khah kē, só͘-í ē-sái kiò chère ē-keng chhù, èng-kai sī gún bú--á tiāⁿ-tiāⁿ pàng-phōaⁿ kang ê chí-bēr-á phōaⁿ in tau.

Khìr hia, lán m̄-chai ūi siáⁿ tāi, kán-ná beh khai-kang niâ, iah sī berh chham-siông kau-ōaⁿ kang siáⁿ-mih, hit-chūn lán m̄-bat pòaⁿ-hāng. Bô gî-gō͘, hiông-hiông thiaⁿ tio̍h, ē-kha hit-pêng, tiâⁿ-bér piⁿ-á beh khí-lâi ê soaⁿ-lō͘ hia, ū pāⁿ-pu siaⁿ. In tōa-lâng lóng chai-iáⁿ, sī-kóng lán thâu chi̍t pái thiaⁿ--tio̍h, lóng m̄-chai. In sûi kā hit ê lâng kiò--lâi. Chi̍t ê cha-po͘ lâng tì chi̍t téng pau-pò͘ ê kere-le̍h-á, chhēng àm chháu-á sek tn̂g-ńg ê saⁿ, chit-má chai-iáⁿ he sī peng-á saⁿ, taⁿ nn̄g ê pó-un tháng-á khiaih, hit-chūn tong-jiân m̄-chai tháng-á kiò pó-un tháng, mā m̄-chai lāi-tére sī siáⁿ. In sió kóng kóa ōe, liáu-āu gún bú--á the̍h chi̍t ê au-á tére chi̍t kiû peng-peng liâng-liâng ê mn̍gh hō͘ góa, kóng ē chia̍h-chit.

Lán thâu chi̍t pái chia̍h tio̍h chit khoán mn̍gh, tiⁿ-tiⁿ, mî-mî koh liâng-liâng, khì-bī bē-bái, kóng hō͘-chère sng-á. Lâi ē-káng liáu-āu, lâng kā lán kà kóng he sī ō͘-peng, koh ū lâng kóng he hō-chò pāⁿ-pu. Sère-sère ê á, chi̍t kiû, chu-bī, khioh khí tiⁿ, chá tio̍h bōe kì-tit ah, m̄-koh hi̍t ê thiⁿ kng-iāⁿ khóng-chhiⁿ kah kóa pe̍h-hún, liâng-hong chhoe bīn, peng-peng liâng-liâng, kah bú--á ê chhiò-iông ê kong-kéng iáu ē kì--eh.

---- ---- ----

Châng-ng àn Tâi-pak beh chēr ba-suh, tú tio̍h liân-ká, chhia-thâu lâng chhah-chhah-chhah, khòaⁿ chhia-pang pió, ta̍k pang lóng kheh-móa. Hó ka-chài, chit pái lán ē kì-tit seng phah phiò ōe ūi. Chiūⁿ chhia, seng tha̍k kóa chu, sòa khùn kui lō͘ kàu Môa-tāu. 

Hân-lō͘ kì

 Hân-lō͘ tú-kòe. Thiⁿ-khì choán liâng, iáu ū hong-thai leh eng-hiông, Tām-chúi liân-sòa hō͘ lo̍h saⁿ kang. Pài-saⁿ khí hō͘ chiām siu soah. Pài-jī àm, tio̍h sī Hân-lō͘, hoán koân, lán lâng thiám, chhhit poeh tiám á, tio̍h tó lo̍h khùn, koh chhiâu chi̍t ki tiān-hong leh pháng, chhoe kha-bóe. Cha̍p-it tiám gōa, kôaⁿ kah chêng-sin, kín kā tiān-hong kìm--khiaih, chiah koh khùn. Lán hoat-kiàn, tōa thúi chhhiú bong liâng-liâng, tôa-thúi i ka-ki bô sáⁿ kám-kak, sió-khóa kám-kak léng niâ. Giú phōe kah, ū tām-po̍h-á kú chiah koh khùn khì.

Kui mî, èng-kai sī beh cheng-sîn chìn-chêng, ti̍t-ti̍t hâm-bîn bîn-bāng, bé-su tī lēng chi̍t ê sè-kài seng-oa̍h. Ín-iu lán tiāⁿ-tiāⁿ bāng ji̍p kâng chi̍t ê te-lī khong-kan kap chêng-kéng,  chhù-lí kâng-khoán ê būn-tôe. 

Lán ta̍k lé-pài ūi tio̍h beh káng khò, lóng tio̍h chē basuh lâm-pak phun-pho, thiaⁿ kî-tha ê tông-sū in lóng kóng in án-ni bē-kham-tit. Lán lia̍h-chún ka-kī iah-koh siáu-liân sin-khu ióng.

Tī bāng-kéng, lán ē hoat-hiān sî-kan chiok pek, kau-thong lô͘-soaⁿ koh chiok tēng,  bē-tàng chhiâu, kò͘-tēng ài seng chē kàu hia, choán hit pang kò͘-tēng  ê kong-chhia, nā bô chē ē chi̍t pang, tio̍h bē hù kàu tī soaⁿ-lih hái-piⁿ ê ha̍k-hāu. 

Chún nā ē hù, kàu ha̍k-hāu,  iā ē bē kì-tit kàu-sek tī toh chi̍t tòng lâu, toh chi̍t chàn, toh chit keng kàu-sek. Beh kín chhōe, chi̍t tòng chhōe kòe chi̍t tòng, khí-khí-lo̍h-lo̍h, kàu-sek mn̂g thâu-chêng  khoàn khò-pió,  chhiú-ki-á chhōe khò-pió, koh ji̍p kàu-sek ēng tiān-náu chhōe siōng-khò sî-kan,  kàu-sek. Chia-ê lóng bô chi̍t hāng sūn-lī. Sim-chiâⁿ iā hoan-ló, iā kín tiuⁿ, koh ē siūⁿ beh kín liân-lo̍k kiù-chhiⁿ, soah siūⁿ-khí bô lâng sī lán ê kiù-chhiⁿ, choăn chiah chêng-sin.

Chit sî ê sin-khu, kái-sêng lóng bô ti-kak,  ū-sî lán ē hō͘ ka-ki kiaⁿ--tio̍h, tio̍h sī án-ni. Lán siūⁿ-khí A-ka （Tân Hêng-ka）, lú hoan-ló. Ko͘ sin chi̍t lâng tī sok-sià, nā án--chóaⁿ, ū-iáⁿ tio̍h bái ah. Lán chit-kú, bōe koh siàu-liân hong-sîn khì-khài,  khah kiaⁿ sí ah.

Só͘-tí, lán chin chù-ì chia̍h-si̍t, bē hi-hán siáⁿ-mih sin-sián ê hó-liāu, an-choân tē-it. Taⁿ, ū-iáⁿ khah chōe hòe ah, koh chit kúi nî phiau-phû bē tiāⁿ-tio̍h ê le̍k-thêng, hō͘ lán bé-tang an-sim ióng-sîn kò͘ sin-thé, koh tio̍h put-sî khòaⁿ chhiú-ki-á, sin-khu ka-sok thè-hòa, chi̍t ê hioh-joa̍h chhùi-khí kèng-jiân kā lán lak saⁿ  khí. 

Cho̍h--ji̍t mā án-ni, cheng-sîn ê sî, bé-su kan-na thâu-khak chêng-sin, sin-khu m̄-chai tī toh.

Ūi-tio̍h tâu phiò hō͘ sin chú-jīm,  koh hō͘ lâng mā chi̍t pái. Lán tī-teh thoân-thé ê sî, tiāⁿ-tiāⁿ ē án-ni, chhú sià ē kah lâng bô-kâng. Lâng mn̄g lán lí-iû, lán soah phái-sè kóng. Sū-si̍t lán tī thoân-thé lih, bô chū-su ê siūⁿ-hoat, m̄-sī ūi ka-kī, m̄ bô leh khioh-hūn, khioh siû. M̄-koh, án-ni mā ē jiá lâng bô hoaⁿ-hí. Lán khòaⁿ in lóng tiòng-to̍k kài chhim ah. In ka-kī mā lóng sêng-jīn ah, m̄-koh chin-chiàⁿ kiò in bīn-tùi, in lóng m̄ goān, m̄-goān sêng-jīn, mā  m̄-goān kap lâng  hô-kái, kap tùi-hong, kap ka-kī, in lóng bô-ài. Lán khiok sī in kù-chāi in khì hò͘ phun-chúi sio phùn, phùn tio̍h góa, góa mā kan-na koh tńg--khì sóe-sóe leh tio̍h hó. Chia ā m̄-sī lán ê sè-kài ah, m̄-sī lán ûi-it ê sè-kài, lú m̄-sī lán ûi-it ê seng-oa̍h ah.  

Koh kóng, góa ài chhiáⁿ in cheh. Khêng-si̍t, chiàu in án-ni ê kau-poe, lán tòe bē tio̍h, iā bōe ài tòe. Lán lêng-khó khì chòe Tâi-gí ê sū-kang. M̄-koh, lán pôe lâng chia̍h hiah chōe pái khì ah. Lán kóng chhiáⁿ, OK ah, ná tio̍h lí-iú, in hāu-siⁿ beh tō͘-chòe, ha̍k-ūi the̍h tio̍h, seng-téng thong-kòe, lóng kā in kiong-hí. Sio-chhiáⁿ bô lūn lah, lán  chhiáⁿ bián lí-iû. 

Kóng tio̍h che, it-ngó͘ nî hit sî, lán kōaⁿ chi̍t siuⁿ būn-tôe khì. Chhòa the kóng bián, koh kèng-jiân khui chhùi  kóng, sī lán it-téng ài kā i pa-kiat/o͘-se chit khoán ōe. Lán hit-sî sió-khóa gông-ngia̍h, kan-na gōng chhiò.

Tio̍h Chióng acceptance speech

       Lán m̄-chai siáng kā lán chhui-chiàn, ū hông soán ji̍p  tio̍h chióng. Koh sī 林茂生教授台語教學優良獎, lán chin hoaⁿ-hí, iā kám-kak chin kám-sim, m̄-koh koh-khah chōe--ê, sī sió-khóaⁿ tám-tám, kiaⁿ lán taⁿ bē khí chit ê chióng ê ì-gī kap miâ-siaⁿ. 

Chai-iáⁿ hit mî, sûi chòe 1 ê koài-kî ê bāng： lán bāng kìⁿ khì chham-ka  林茂生教授 ê 火化, khì kàu hia, ài seng niá sin-si, jīn sin-si. M̄-koh, niá bô 林茂生教授 ê,  soah niá tio̍h lēng chi̍t ê lán Tâi-gí kài ê chiân-pòe, bāng kéng ū-kàu chhiⁿ-chin, niá ê sî, sió-khóa chai-iáⁿ chit ê chiân-pòe sī siáng, m̄-koh khiok kì bōe bêng. Pún-té èng-kai sí--ê sin-khu, phôe-hu í-keng lóng nóa bô khì ah, chhan-chhiūⁿ sa̍h kè  ê koe, phoe liù liáu-liáu ah,  iā siau chúi kah ē-tàng ti̍t-chiap khòaⁿ tio̍h kiàn-chí bah án-ni,  khah sim-sek--ê sī i soah peh khí-lâi kau-tāi chi̍t kóa ōe,  ì-sù tio̍h sī kiò lán kè-siok phah-piàⁿ hùn-tàu ê ì-sù. Liáu-āu lán tio̍h cheng-sîn ah, sim-koaⁿ m̄-kam koh hi-bî.

成大第三屆台語文獎學金共22人獲獎

Chit ê chióng sǹg góa kin-nî siōng chán ê kàu-su chiat lé-mi̍h, iā hō͘ ka-kī chi̍t ko͘-bú kap chi-chhî, lán ē  kè-siok chòe chit ê bú-gí ho̍k-heng kap kiàn-kok ê sū-kang. Sī-kóng, lán ê kàu-su chiat ji̍t-chí sī kì-liām Lîm Bō͘-seng ê 3 goe̍h 11.

Lán ka-kī sīm ka-kī, jī-cha̍p kúi tang ê Tâi-gí kàu-ha̍k le̍k-thêng, ū-iáⁿ khó͘ khah choe kam, tú-gū ê kong-kek, phí-siùⁿ, keng-thé kap 敵意 m̄-bat tn̄g kòe. Taⁿ,  lán iā àn siàu-chòng kiâⁿ kàu ū-hòe ah, hiah-ê phái-mi̍h-á chá tio̍h lóng ē-tàng kā i tòng-chòe tùi-bīn hóng-soa, ū-sî khau tio̍h bīn ē ui-thiàⁿ, chha̍k tio̍h ba̍k-chiu  ē tiam kah ba̍k-sai bē tòng chit, chit-má lán lóng sió khóa póe leh tio̍h ē-sái kè-sio̍k koh kiâⁿ ah. 

Koh lán khòaⁿ lán ka-kī tī chit kiāⁿ úi-tāi ê sū-kiāⁿ lāi-bīn ē-tàng chòe--ê, khêng-si̍t tōa pō͘-hūn lóng sī  chiân-pòe tiám-tuh kap pêng-iú khan-khioh chiah thang oân-sêng chió-chió ê khang-khòe. Lán móa sim kám-siā in, iā kám-siā gún pe-bú, a-má thn̂g hō͘ góa ê Tâi-gí té-tì, koh ài kám-siā gún A-hun chi-chhî góa ê chí-goān koh chiàu-kò͘ góa ê seng-oa̍h. Kám-siā ki-kim-hōe pan hō͘ góa chit ê chióng. 

pò-thâu

 Tú-chiah koh khì tē saⁿ kò͘-hiong, chit ê pòaⁿ chng-siā kiâⁿ-kha-hoe. Hiah-ê chip-siú ka-hn̂g chhù-the̍h ê lâu-lâng, chha-put-to berh bô liáu-liáu ah. Iū-á the̍h châu-châu hoan khí hoàn-chhù, pia̍t-chong ah, chit khai-hoat m̄-sī lán kah-i ê hoat-tián, ke-á lō͘ kâng-khoán 4, 5 bí khoah, chhù khí kah 6 lâu, 7 lâu, ah khah khoah ê tio̍h khí kah 16, 17 lâu, beh 20 lâu. Lâng m̄-sī chiáu-á heh, mā m̄-sī ài khiā koân-soaⁿ khòaⁿ bé sio that, khí hiah koân, lâng chi̍p-tiong, chhut-ji̍p kha-lō͘ tio̍h bái, koh kéng-koan iā bái, si-koe oe̍h chiⁿ-chiⁿ choan-choan lâng hō͘ chhù kiap leh.

Lán goân-té it--tio̍h ê hiah-ê chhiū-á, kiông-beh kah hiah--ê lâu-lâng kâng-khoán siau-si khì ah. Bo̍k-koài leh joa̍h, ka-kī nā ài chok gia̍t, khah kan-khó͘ to ka-kī ài thun--lo̍h-khì.

Sī-kóng, lán chit khoán ài chū-jiân, sioh chêng--ê, kám ū-iáⁿ cháu lóng bô lō͘ ？

Tâi-pak chhī, Tâi-oân chu-goân siōng chi̍p-tiong ê só͘-chai, jîn-kháu iā leh kiám-chió, che tio̍h sī tōa chèng-chhek bái ê pò-thâu lah.

Tiong-chhiu

tiong-chhiu lo̍h-hō͘ bô kòe khoe,

giâ-thâu khòaⁿ thiⁿ  sio hong chhoe,

thiⁿ kheng tiām-tiām bô kóng-ōe,

chòe ok ê lâng ē liân-hôe.

in khó-lêng ín-iōng Quantum Physics lāi-té

2 ê koan-liām：

1. indisguishable 2. wave funcion convolution

leh chhú-lí in ê chîⁿ；

chîⁿ tī tó ūi, lín/lán lóng bô hoat tō͘ khu-pia̍t, tàu-té sī siáⁿ-mih chîⁿ, àn tó-ūi lâi--ê；

kā kok chióng chîⁿ ká-ká chò-hóe, sán seng hok-cha̍p ê wave function, lín tio̍h bô hoat-tō͘ chai-iáⁿ chîⁿ ê lâi-lō͘ kap khì -hiòng.

bó-gí lêng-le̍k chiah leh tàu,

hi-seng hioh-khùn mî-ji̍t chhau,

bô-chhái ko-châi phái chhùi-táu.

jīn-chin giâm-keh lóng beh tâu.

lâng nā tōa chāi oh khan-kà,

beh sí beh oa̍h bô cheng-chha,

phian-kiàn sêng-kiàn iau-pá chhá,

būn-tôe khùn-lân o͘-pe̍h sa.

lán chòe chit hāng liáu ke-hé,

tio̍h tam sin-miā kài giâ-kê;

chiok gâu tâu kò chèng-keng bē,

hāi lán lāi-siong hê-hê-hê.

chòe lâng lāu-su tio̍h jīn-hūn,

jīn-chin phah-piàⁿ bōe kheng-hun,

in m̄ jīn-lō͘ oh thun-lún,

koh hǒng chau-that sit chū-chun.

kim-gûn châi-pó thàn lâng hán,

bô loān sim-koaⁿ bô kán-tan,

bián chhan bô lâng kà khui gán,

sūn-ho̍k thiⁿ-lí chhú sim an.

lâng nā koh-iūⁿ tio̍h chín-tī,

m̄-thang khǹg kú tāng bô i;

chi̍t-khoán kiâⁿ-pàng tài khong-khì,

chia̍h kiⁿ kāng-khoán bōe kái-î.

pe̍h-lō͘ kèr liáu chin hán-kiàn,

si̍t-chāi khoân-kéng tōa piàn-chhian,

beh iâⁿ ke-kiám ài sio-ián,

chín-kiù bú-gí bo̍k iân-chhiân.

ōe nā loān kóng kiaⁿ lûi khà,

gōng lâng siáu lâng lóng bô chha,

hāng-hāng ngī-beh kah lí chhá,

sū-si̍t chōe-gia̍p chia̍h bē ta.

sè-kan put-pêng bián siūⁿ-khì,

hoaⁿ-hí khai-ha̍k sin ha̍k-kî,

siōng-khò ke-kiám kóng tō-lí,

beh sìn m̄ sìn kì-chāi i.

ji̍t iú só͘ su iā iú bāng,

to͘-chhī seng-oa̍h sim bâng-bâng,

khoài-lo̍k ji̍t-chí thiⁿ bē kàng,

nā m̄ hùn-tàu sī khang-khang.

lán lâng hòⁿ-hiân sì-kòe khòaⁿ,

hit-sî hó-miā khì peh soaⁿ；

chi̍t chōa chhia-lō͘ kàu koân-soaⁿ,

lâng nā sim sóng m̄-kiaⁿ kôaⁿ.

tâi-oân-lâng sì pah nî sú,

ji̍p ka beh tha̍k ū khah su,

ké-iáⁿ ài tâi ba̍k su̍h-su̍h,

chiok i lāi-lî it-ti̍t ku.

thái-ko kiâⁿ-pàng ê tāi-chì,

bîn-kan hoán-èng chin koài-kî,

kuiⁿ-khiaih choân kok lóng hoaⁿ-hí,

khó-thàn khó-chheh kiam khó-pi.

chun-chhûn i lâng kiò a-peh,

si̍t-chāi phòng-hong tōa chúi-ke,

chia̍h-chîⁿ oai-ko ū-kàu chē,

pì-bi̍t chhut-phòa khì giâ kê.

bo̍k-bêng hoat-koaⁿ lâng chhò kàn,

tiong-hoa bîn-kok loān put an;

chèng-gī cheng-gī bē-hù tán,

chhìn-á lia̍h pîⁿ bô kán-tan.

chit tia̍p chèng-lâng khiu gán-kài,

ìn-á the̍h-lâi tǹg m̄-chai,

hoat-koaⁿ to̍k-it ê kiàn-kài,

koài lán lok-sōng koh gōng-tai.

oan-oan-khiau-khiau liap chîⁿ-châi,

chi̍t siaⁿ m̄-chai phiàn lâng tai,

káⁿ--ê bān-hāng thang bô tāi,

to-chhiám chia̍h lâng huih sai-sai.

kui nî khui hoe thiam sek-chhái,

hāu mn̂g chi̍t châng hó hoe-chai,

lâng hiâm chhàu-chiān koh chhìn-chhái,

tiû-chhun goe̍h-kùi miâ m̄-chai.

hit ê hoat-koaⁿ káⁿ sī chháu,

thiau-tî pàng lâng m̄ khu-lâu,

gín-á tōa-sè hē-hē háu,

a̍h bô sī-hui loān chhau-chhau.

chhit tiám saⁿ-cha̍p kóaⁿ thàu-chá,

kan-siong kau-pôe tiám teng-lâ,

chi̍t kù m̄-chai chin káu-chà,

kan-kúi chhàu-sim chin a-cha.